Επιστημονικό μνημόσυνο για τον Γ. Ιωαννίδη

(ΙΕΑ, 21 Μαρτίου 1953)

Στην συνεδρία της 21ης Μαρτίου 1953 η ΙΕΑ θα κάνει επιστημονικό μνημόσυνο στη μνήμη του Ιωαννίδη. Τη νεκρολογία συνέγραψε και διάβασε στους συνέδρους ο παλιός μαθητής, φίλος και συνεργάτης, Γεώργιος Κ. Πάγκαλος.

Ιατρική Εταιρεία Αθηνών

Συνεδρία 21ης Μαρτίου 1953

 Προεδρία Κ. Χωρέμη

Κ. Χωρέμης (Πρόεδρος) – Επί τω θανάτω του Γ. Ιωαννίδη

«Κύριοι Συνάδελφοι,

Η Ιατρική Εταιρεία Αθηνών επένθησε προ ολίγου απώλειαν διακεκριμένου και πολυτίμου μέλους αυτής τον Γεώργιον Ιωαννίδην. Ο εκλιπών συνάδελφος όστις ετέλεσε και αντιπρόεδρος της Εταιρείας υμών, υπήρξεν ωραίον παράδειγμα ηθικού ύψους απερίττου καλοσύνης και επιστημονικής ειλικρινείας.

Η Εταιρεία αποτίουσα φόρον τιμής προς την μνήμην του, ποιείται σήμερον ευλαβικόν μνημόσυνον του εκλιπόντος συναδέλφου και παρακαλούσα τον κ. Πάγκαλον να ανασκοπήσει δι’ ολίγων το έργου του.

Ο κ. Πάγκαλος καλείται εις το βήμα».

«Γ. Πάγκαλος. – Σ’ εμένα έλαχε το θλιβερό καθήκον να μιλήσω για την ζωή και το έργον εκλεκτού μέλους της Εταιρείας, του Γεωργίου Ιωαννίδη, τον οποίον πολύ πρόωρα έχασε η Ελληνική Επιστήμη.

Δεν θα συναντήσωμε πια εις το αμφιθέατρο τον προσεκτικόν ακροατή και δεν θα ακούσωμε τον σεμνόν ομιλητή.

Το επιστημονικό αυτό μνημόσυνο δεν είναι μόνο φόρος τιμής στην μνήμη του αποθανόντος, θα είναι χρήσιμο και για τους νεότερους συναδέλφους που ίσως δεν τον εγνώρισαν αρκετά και οι οποίοι πρέπει να τον έχουν ως υπόδειγμα.

Όταν μιλεί κανείς για κείνον που έφυγε, πολλές φορές είναι υποχρεωμένος να λησμονεί μερικά σημεία της ζωής του, διότι σπάνια βρίσκονται άνθρωποι που η ζωή τους δεν έχει σκιές. Προκειμένου για τον Ιωαννίδη δεν χρειάζεται να ξεχάσωμε τίποτα. Η ζωή του ήταν ένα κατακάθαρο κρύσταλλο, και είχε βάλει σκοπό της ζωής του, το ιπποτικό ιδεώδες να ζήσει χωρίς φόβο και χωρίς τύψεις. Το μεγαλύτερο προτέρημα του Ιωαννίδη ήταν, κατά την γνώμη μου, αυτό που τού κατελόγιζαν σαν ελάττωμα, δηλ. η μετριοφροσύνη του.

Αυτή όμως η υπέρτατη του μετριοφροσύνη, αυτή η summa modestia, η οποία στην πραγματικότητα είναι summa suberbia, είναι αυτό που τον έκανε να μη διαγκωνίζεται για να φθάσει, αλλά να πορεύεται σταθερά βασιζόμενος μόνο στις ικανότητές του. Υπετίθετο ότι δεν είχε φιλοδοξίες επειδή δεν επεδίωκε τιμητικές διακρίσεις και θέσεις. Είχε εν τούτοις μία φιλοδοξία, την ευγενέστερη, το να είναι άμεμπτος στην εκτέλεση του καθήκοντος. Αν την αντίληψη περί καθήκοντος που είχεν ο Ιωαννίδης την είχαν όλοι ή τουλάχιστον πολλοί, πόσο λαμπρότερο θα ήταν το οικοδόμημα της επιστήμης.

Η ευσυνειδησία και η επιμέλεια με την οποίαν εμελετούσε το κάθε θέμα τον έκαμε να αποκτήσει απέραντη σοφία. Σπάνια θα τον έβλεπες χωρίς ένα βιβλίο στο χέρι. Σημειωτέον ότι ήταν σχεδόν αυτοδίδακτος.

Δεν εταξίδεψε και δεν εφοίτησε σε ξένα ινστιτούτα και πανεπιστήμια. Την σοφία του την άντλησε από το βιβλίο και την παρατήρηση. Ήταν από τους τακτικότερους ακροατές των συνεδριάσεων της Ιατρικής Εταιρείας, όπου ως πολύ σωστά έλεγε, διδάσκεται κανείς και από τις γνώσεις και από τις ανοησίες των ομιλητών.

Το κριτικόν του πνεύμα του επέτρεπε να βρίσκει και ό,τι άξιο λόγου καθώς και ό,τι λάθος ή ασθενές σημείον υπήρχε σε μίαν επιστημονικήν εργασία. Το κάθε τι που εδιάβαζε δεν το παραδεχότανε παρά αφού το έκρινε και το συζητούσε.

Ήταν βαθύς γνώστης της γενικής ιατρικής και έτσι ήταν σε θέση να κρίνει όχι μόνο τα μικροβιολογικά θέματα αλλά και τα γενικότερα. Ακούραστος μελετητής και ακούραστος τεχνικός ήταν πολύτιμος συνεργάτης. Όταν προ ετών, ανέλαβα να γράψω την «Κλινική Μικροσκοπίαν και Βιολογίαν» αδίστακτα εστράφηκα προς τον Ιωαννίδη και του εζήτησα να την γράψωμεν μαζί. Δεν μετενόησα καθόλου. Τα κεφάλαια που ανέλαβε και έγραψε έχουν την σφραγίδα της ακριβολόγου εμβρίθειας και επιστημονικότητας. Τα ίδια προτερήματα βλέπει κανείς σε κατοπινά του δημοσιεύματα, ανακοινώσεις και διαλέξεις. Πρέπει ιδιαίτερα να αναφέρω δύο του διαλέξεις περί ιών που έγιναν σε μία σειρά ομιλιών περί βιολογικών θεμάτων στα εργαστήρια του καθηγητού κ. Πανταζή. Με πολλή μεθοδικότητα και σαφήνεια μίλησε σχεδόν δύο ώρες πάνω στο επίμαχο και συνταρακτικού ενδιαφέροντος αυτό θέμα και κατόρθωσε να μεταδώσει στους ακροατές του όλα τα νεότερα αποκτήματα της επιστήμης. Αλλ’ ας ιδούμε πιο συστηματικά το επιστημονικό έργο του Ιωαννίδη. Η συμβολή του στην επιστήμη, δεν είναι ποσοτική είναι ποιοτική.

Τα δημοσιεύματά του είναι μόλις 38. Αν ήθελε μπορούσε να είναι δεκαπλάσια, αλλ’ εθεώρει ανάξιον εαυτού να δημοσιεύσει πράγματα άνευ ενδιαφέροντος.

Ο Γ. Ιωαννίδης γεννήθηκε στο Αίγιον το 1893. Εκεί έκαμε τις γυμνασιακές του σπουδές. Στο πανεπιστήμιο Αθηνών ενεγράφη το 1909 και ετελείωσε το 1914. Από το έτος αυτό έως το 1923 υπηρετεί στον στρατό όπως όλοι σχεδόν οι σύγχρονοί μας.

Κατά την διάρκεια της στρατιωτικής του υπηρεσίας δεν περιορίζεται στα υπηρεσιακά του καθήκοντα αλλά μελετά και ειδικεύεται στην Μικροβιολογία. Καθώς έχει πολύ στερεάν και ευρείαν γενική μόρφωση είναι σε θέση ήδη από το 1914 να δημοσιεύει «παρατηρήσεις περί Καλα-αζάρ εν Ελλάδι». Αι παρατηρήσεις που κάνει κατά το διάστημα της στρατιωτικής υπηρεσίας δίδουν ύλην για αρκετά δημοσιεύματα όπως περί της οροαντιδράσεως Widal επί εμβολιασθέντων και μη, περί ικτεροαιμορραγικής σπειροχαιτώσεως, περί της συνεργασίας στρατιωτικών και πολιτικών αρχών σχετικώς με προβλήματα υγιεινής και προφυλάξεως κλπ».

Το 1924 διορίζεται υποδιευθυντής του Κεντρικού Υγειονομικού εργαστηρίου του Υπουργείου Υγιεινής. Και εδώ δεν περιορίζεται εις την τυπικήν άσκησιν των καθηκόντων του, αλλά μελετά με προσοχή κάθε πρόβλημα που παρουσιάζεται και δημοσιεύει τις παρατηρήσεις του. Στην περιόδον αυτήν ανήκουν εργασίες του σχετικές προς την επιδημίαν πανώλους στην Μεσσηνία και την εξ υδρικής μολύνσεως επιδημία τυφοειδούς πυρετού εις Αίγιον. Όταν το 1926 αναλαμβάνει θέσιν διευθυντού εργαστηρίου εις το Ελληνικόν Ινστιτούτου Παστέρ, ώριμος πλέον μικροβιολόγος, αρχίζει την πλέον καρποφόρον και από θεωρητικής και πρακτικής απόψεως σταδιοδρομίαν του. Το 1930 παράλληλα προς την υπηρεσία του εις το Ινστιτούτο Παστέρ, αναλαμβάνει την οργάνωση του εργαστηρίου του Νοσοκομείου Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, όπου και πάλιν βάζει την σφραγίδα της ευσυνειδήτου και λεπτολόγου εργασίας του. Όποιο θέμα πρέπει να εκτελεσθεί άμεμπτα, πρέπει να το αναλάβει ο Ιωαννίδης.

Ήταν ο μόνος στην Ελλάδα που ησχολήθη συστηματικά στην ανθρωπίνην μυκητολογίαν και ήταν αυθεντία στο θέμα τούτο. Ιδιαίτερα αξιόλογες είναι οι γνώμες του επί των ακτινομυκήτων δια την ταξινόμησιν των οποίων είχε ατομική γνώμη.

Έτσι π.χ. διαχωρίζει από τα ακτινομυκητιακά τους στρεπτότριχας, οι οποίοι πραγματικών αποτελούν ένα ενδιάμεσον τύπον μεταξύ μυκητοβακτηριδίων και ακτινομυκήτων.

Βαθύς γνώστης της ανοσοβιολογίας, εμελέτησε το φαινόμενον της λύσεως της συγκολλήσεως των οροαντιδράσεων γενικώς και ιδιαιτέρως στην συφιλιδα και την αναφυλαξία.

Σημαντικότατη είναι η συμβολή του στην μελέτη των αναεροβίων σε εποχή που το θέμα τούτο, από απόψεως εφαρμογών τουλάχιστον, ήταν άγνωστο στον τόπο μας. Αι μολύνσεις δι’ αναεροβίων εις την κλινική πράξιν είναι το πρώτο δημοσίευμα που επισύρει την προσοχή των πρακτικών Ελλήνων ιατρών εις το τόσον ενδιαφέρον τούτο κεφάλαιον της Μικροβιολογίας.

Μία σπουδαιότατη υπηρεσία του Ιωαννίδη προς την Ελληνικήν ιατρικήν είναι οι αγώνες του για το αντιφυματικό εμβόλιο.

Σε εποχή που το Β.C.G. ενέπνεε ακόμη τόση δυσπιστία, μόλις δύο τρεις μικροβιολόγοι με επικεφαλής τον Ιωαννίδη είχαν το θάρρος να αναλάβουν την διαφώτιση των συναδέλφων πάνω στο θέμα τούτο. Έτσι η Ελλάς ήταν από τις πρώτες χώρες που επωφελήθηκαν από το σωτήριον αυτό μέσον προφυλάξεως.

Ο εξ ιδιοσυγκρασίας συντηρητικός Ιωαννίδης, πιστεύοντας ύστερα από μελέτη στο μέσον αυτό, δεν εδίστασε και δημοσιογραφικόν αγώνα να κάμει για να το υπο- στηρίξει. Ως ήταν επόμενο σ’ αυτόν ανατέθη αργότερα η τόσον υπεύθυνη εργασία της παρασκευής του και τα πρώτα συμπεράσματα, σχετικά με την χρήσιν του, από Ελληνικής πλευράς ανεκοινώθησαν στο Διεθνές συνέδριον των Παρισίων το 1929. Αυτό σε συντομότατη ανασκόπηση ήταν η ζωή και το έργον του αγαπητού φίλου, του εκλεκτού συναδέλφου, του εξόχου επιστήμονος Γ. Ιωαννίδη. Το παρουσιάζω ως υπόδειγμα στους επιγενομένους και εύχομαι νάβρει μιμητάς.

Ζητώ την άδεια του κ. Προέδρου, να παρακαλέσω τους εταίρους όπως τηρούντες ενός λεπτού σιγήν, στρέψω με τον λογισμό μας στην μνήμη του Γ. Ιωαννίδη».